* హెచ్ ఆర్. చంద్రం ‘కాఫీ శతకం’పై సమీక్ష
భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, చర్ల మండలం, అక్టోబర్ 02(జనసంఘర్షణ):
కాఫీ… ఒక సాధారణ పానీయం మాత్రమే కాదు. నేటి జీవనశైలిలో అది ఒక అనుభూతి, ఒక అలవాటు, ఒక ఆత్మీయత. ఉదయాన్ని పలకరించే పరిమళం నుంచి స్నేహ సంభాషణలకు తోడయ్యే ఆప్యాయత వరకు కాఫీకి మన జీవితంలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. అలాంటి సామాన్యమైన వస్తువునే సాహిత్య వస్తువుగా స్వీకరించి, దాని చుట్టూ మానవ జీవనానుభవాలను, సామాజిక పరిశీలనలను, హాస్యాన్ని, చమత్కారాన్ని అల్లుతూ శతక రూపంలో ఆవిష్కరించడం హెచ్. ఆర్. చంద్రం ‘కాఫీ శతకం’ ప్రత్యేకత.
శతక ప్రక్రియకు తెలుగు సాహిత్యంలో సుదీర్ఘమైన సంప్రదాయం ఉంది. భక్తి, నీతి, జీవన తత్త్వం, సామాజిక చైతన్యం వంటి విభిన్న అంశాలు శతకాల ద్వారా ప్రజల్లోకి వెళ్లాయి. ఆ సంప్రదాయానికి ఆధునిక జీవనానుభవాన్ని జోడించి, మన రోజువారీ జీవితంలో విడదీయలేని భాగమైన ‘కాఫీ’ని కేంద్రబిందువుగా చేసుకోవడం ఈ రచనలోని వినూత్నత.
‘కాఫీ శతకం’ను కేవలం కాఫీ గురించి రాసిన పద్యాల సమాహారంగా చూడటం సరికాదు. కాఫీ ఒక నిమిత్తం మాత్రమే; దాని వెనుక కనిపించేది మనిషి జీవితం. కాఫీ తాగే సందర్భాలు, కాఫీ కోసం ఎదురుచూపులు, కాఫీ చుట్టూ జరిగే సంభాషణలు, స్నేహాలు, సరదాలు, ఆలోచనలు-ఇవన్నీ కవి సామాజిక పరిశీలనకు వేదికలుగా మారుతాయి. అందువల్ల కాఫీ కప్పు ఒక చిన్న ప్రపంచానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
ఈ రచనలో ముఖ్యంగా కనిపించే అంశం హాస్య చమత్కారం. ఒక సాధారణ విషయాన్ని ఆసక్తికరంగా, చిరునవ్వు పుట్టించేలా చెప్పగలగడం కవికి ఉన్న పరిశీలనా శక్తిని తెలియజేస్తుంది. కాఫీతో మనిషికి ఏర్పడిన అనుబంధాన్ని కొన్నిసార్లు సరదాగా, మరికొన్నిసార్లు వ్యంగ్యంగా, ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో ఆత్మీయంగా ఆవిష్కరించడం పాఠకుడిని సహజంగానే రచనతో అనుసంధానిస్తుంది.
శతకానికి ప్రాణం పద్యం. పద్యానికి ప్రాణం భావం. భావాన్ని పాఠకుడి హృదయానికి చేరవేయడంలో సరళమైన భాషకు ఉన్న శక్తిని ‘కాఫీ శతకం’ చాటుతుంది. పాండిత్య ప్రదర్శనకు దూరంగా, సాధారణ పాఠకుడికి చేరువయ్యే పదజాలంతో విషయాన్ని చెప్పే ప్రయత్నం ఈ రచనకు ప్రత్యేకమైన పఠనీయతను అందిస్తుంది. సరళతలోనే సాహిత్య సౌందర్యాన్ని వెతకడం ఈ రచనలోని ప్రధాన లక్షణంగా చెప్పవచ్చు.
మరో ముఖ్యమైన అంశం సమకాలీనత. మనిషి జీవన విధానం మారుతున్న కొద్దీ సాహిత్య వస్తువులు కూడా మారాలి. ఒకప్పుడు రాజులు, రాజ్యాలు, పురాణ పాత్రలు, ఆధ్యాత్మిక విషయాలు ప్రధాన సాహిత్య వస్తువులుగా నిలిచినట్లే, నేటి సమాజంలో మనిషి నిత్యజీవితంలోని చిన్నచిన్న అనుభవాలు కూడా సాహిత్యానికి వస్తువులవుతున్నాయి. ఆ దృష్టిలో ‘కాఫీ’ని తీసుకుని శతకాన్ని నిర్మించడం ఆధునిక జీవనానికి సాహిత్యం అద్దం పడుతున్న తీరుకు నిదర్శనం.
‘కాఫీ శతకం’లోని మరో ఆకర్షణీయమైన కోణం సామాజిక పరిశీలన. కాఫీ దుకాణం ఒక చిన్న సామాజిక వేదికగా మారుతుంది. అక్కడ పరిచయాలు ఏర్పడతాయి, స్నేహాలు బలపడతాయి, అభిప్రాయాలు మార్పిడి అవుతాయి, కొన్నిసార్లు వాదోపవాదాలు జరుగుతాయి. ఒక కప్పు కాఫీ మనుషుల మధ్య దూరాన్ని తగ్గించే సందర్భాలు ఎన్నో. ఆ మానవ సంబంధాల వెచ్చదనాన్ని కవి తనదైన శైలిలో పట్టుకోవడం రచనకు జీవనస్పర్శను ఇస్తుంది.
ఇక కాఫీకి సంబంధించిన అనుభూతులను మాత్రమే కాకుండా, దాని ద్వారా మానవ మనస్తత్వాన్ని కూడా స్పృశించే ప్రయత్నం కనిపిస్తుంది. అలవాట్లు, ఆశలు, నిరీక్షణలు, స్నేహం, సరదా, వ్యంగ్యం-మనిషిలోని అనేక పార్శ్వాలు ఒక కప్పు కాఫీ చుట్టూ ప్రత్యక్షమవుతాయి. అందువల్ల ‘కాఫీ శతకం’ ఒక పానీయాన్ని కీర్తించే రచనగా కాకుండా, దాని ముసుగులో మనిషిని చదివే సాహిత్య ప్రయత్నంగా భావించవచ్చు.
శతక సంప్రదాయంలోని పద్యరూపాన్ని ఆధునిక విషయంతో మేళవించడం ద్వారా రచయిత ఒక సాహిత్య ప్రయోగం చేశారు. సంప్రదాయ రూపానికి సమకాలీన వస్తువును జోడించడం వల్ల పాతదానికీ కొత్తదానికీ మధ్య ఒక ఆసక్తికరమైన వారధి ఏర్పడింది. ఇది సాహిత్యంలో వస్తువు ఎంత చిన్నదైనా, దానిని చూసే దృష్టి విస్తృతంగా ఉంటే అది గొప్ప సాహిత్య అనుభవంగా మారగలదనే విషయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.
మొత్తంగా చూస్తే, హెచ్. ఆర్. చంద్రం గారి ‘కాఫీ శతకం’ నవ్విస్తూ ఆలోచింపజేసే రచనగా నిలుస్తుంది. కాఫీ కప్పులో కేవలం వేడి ద్రవమే ఉండదు; అందులో మనిషి అనుభవం, అనుబంధం, సంభాషణ, జ్ఞాపకం, చమత్కారం, సమాజ పరిశీలన కూడా కలిసివుంటాయని ఈ రచన మనకు గుర్తుచేస్తుంది.
కాఫీ పరిమళాన్ని పద్య పరిమళంగా మార్చిన ఈ శతకం, సాధారణ జీవన వస్తువును సాహిత్య వస్తువుగా మలిచిన వినూత్న ప్రయత్నం. ఒక కప్పు కాఫీని ఆస్వాదించినంత సహజంగా చదవగలిగే సరళత, చదివిన తరువాత ఆలోచింపజేసే అంతరార్థం-ఈ రెండు లక్షణాల సమన్వయమే ‘కాఫీ శతకం’కు ప్రత్యేక ఆకర్షణ.
*సమీక్ష: బత్తుల. వెంకటేశ్వర్లు, చర్ల*